Fotoblog  Jan-Willem van Rijs

Kazemattenmuseum Kornwerderzand

Het Kazemattenmuseum Kornwerderzand ben ik eind jaren 80 van de vorige eeuw met regelmaat gepasseerd. Dit museum ligt op een paar kilometer afstand van de Friese kust aan de ozo lange Afsluitdijk, die ik zelfs met iemand achterop, op een veel te kleine fiets in de nachtelijke uren heb moeten fietsen. Inmiddels is die tijd al weer ruim verstreken en ik had mijzelf toen al belooft om deze bunkers eens te bezoeken. Een berichtje afgelopen zomer in een mail van de museumkaart gaf me het laatste zetje om daar eens lekker uit te waaien.Kazematten museum KornwerderzandDe Afsluitdijk is de 32 kilometer lange dijk die Nederland beschermt tegen het water. De met de hand gebouwde dijk, gerealiseerd in 1932, is op meerdere fronten een unieke plek in de wereld. Met de bouw ontstond een ander risico. De “vesting Holland”  kon nu ook vanuit het noorden aangevallen worden. Echter wie de dijk in handen heeft, kan als heer en meester over Nederland heersen. Bij verovering kan de vijand de sluizen bedienen en kan Nederland voor een groot deel onder water gezet worden. Met de bouw van de Afsluitdijk werd dan ook direct de verdediging van deze meegenomen. De kazematten werden gebouwd en de heren generaals konden na lieve lust uitzoeken wat ze wilde hebben. Het werd allemaal in de bekostiging van de Afsluitdijk, die toch al prijzig was, meegenomen.Kazematten museum KornwerderzandOp weg naar het Kazemattenmuseum kom ik eerst langs de kazematten die aan de westzijde van de Afsluitdijk en nabij den Oever liggen. Ik heb geen idee of deze te bezichtigen zijn. Ik rij in ieder geval naar de oostzijde van de Afsluitdijk. Daarbij denk ik terug aan de jaren dat ik over de dijk ben gereden. Ik ben nog steeds onder de indruk van het IJsselmeer en de lange suffe weg. Kazematten museum KornwerderzandHet water ligt er nu rustig bij en ik zie de paar vissersboten aan mij voorbij varen. De vele netten die in het water liggen nodigen ook meeuwen uit die zich te goed doen aan de vis bij het uitslaan van de netten. Dat had een mooi plaatje opgeleverd. Probleem is dat je er niet zomaar kan stoppen. Aan de andere kant kan het er ook behoorlijk spoken. Een storm met een gitzwarte lucht heb ik daar ook al eens mee gemaakt. De Waddenzee heb ik door de hoge dijk weer niet gezien al weet ik dat het gezicht op de Wadden eilanden net zo mooi is.Kazematten museum KornwerderzandIk parkeer uiteindelijk mijn auto op de parkeerplaats nabij het nieuwe Wadden Center. Het is een klein stukje lopen naar het Kazemattenmuseum, maar de weg is er wel 1 met hindernissen. Ik loop over en onder de sluizen door, voordat ik in het museum aankom. Je ziet gelijk hoe groot de sluizen zijn en ik begrijp direct waarom deze zo belangrijk zijn voor ons land.Kazematten museum KornwerderzandBij binnenkomst vallen de drie monumenten voor de gevallenen direct op. De monumenten zijn netjes onderhouden. Op diverse plekken kan je je inlezen en dan blijkt dat dit de enige plek in Europa is waar in de meidagen van 1940 de Duitse aanval vastliep. Slechts 225 Nederlandse militairen wisten 15.000 Duitsers tegen te houden. Een hele prestatie. De vesting bestaat uit een vijftal door Nederlanders gebouwde kazematten en een door de Duitsers gebouwde bunker.Kazematten museum KornwerderzandDaar ik ook niet het verschil tussen een kazemat en een bunker wist, dit eventjes opgezocht. Een kazemat is een tegen vijandelijk vuur gedekte en van schietgaten voorziene ruimte voor de opstelling van een vuurwapen, die aanvankelijk deel uitmaakt van een vesting.

Een bunker is een militair verdedigingswerk, dat een zekere mate van bescherming biedt tegen beschietingen en bombardementen. De term bunker komt uit het Engels (ook het Duitse gelijkluidende woord) en werd voor het eerst gebruikt in WW2. Daarvoor werd de term kazemat gebruikt. Kazemat is dus een oud hollands woord.Kazematten museum KornwerderzandMaar voordat de Duitsers bij de Afsluitdijk aankwamen, werden ze opgehouden bij de ongeveer 9 kilometer lange Wonsstelling die in Friesland lag. Dat was het tegenoverstelde van de kazematten op de Afsluitdijk. Deze stelling bestond meer uit versterkte heuvels van grond en hout. De stelling heeft een paar dagen stand gehouden. Op 12 mei stonden de Duitsers voor de Afsluitdijk. Doordat de verdediging zo slecht was, hebben de Nederlandse soldaten een paar niet opbeurende namen bedacht voor mitrailleurposten. “De Wanhoop” is niet echt hoopvol.Kazematten museum KornwerderzandDe Nederlanders weten op de Afsluitdijk stand te houden, mede door hulp van kanonneerboot Johan Maurits van Nassau. Na het bombardement van Rotterdam capituleerde Nederland en werden ook de kazematten ingenomen door de Duitsers. Twee dagen later werd de Johan Maurits van Nassau door Duitse bommenwerpers bij Callantsoog tot zinken gebracht.Kazematten museum KornwerderzandNabij de ingang staat een afweergeschut opgesteld. Tot mijn verbazing is een vrouw deze aan het opknappen. Nadat ik met haar in gesprek kom, vertelt ze vol passie en enthousiasme over het vuurwapen en heeft er duidelijk verstand van. Ze heeft al heel wat onderdelen die vast zaten los gekregen en is nog heel wat van plan, om het in de oude staat terug te krijgen. Duidelijk een vrouw met ballen zoals Koot & Bie dit zouden benoemen. In de oorlog had deze dame zeker voor “Rosie the Riveter” doorgegaan.Kazematten museum KornwerderzandDe kazematten geven nu nog een redelijk beeld van wat zich in die dagen heeft afgespeeld. In alle kazematten is het een en ander ingericht. Naast de eerste bunker die ik bezichtig is een keuken gebouwd. Dit bleek door de Duitsers te zijn gemaakt. De oorspronkelijke keuken zit toch echt in het beton. Het valt nog niet mee om daar een aardige foto van te maken. Het is aanzienlijk donker binnen en ik moet nog uitkijken om mijn hoofd niet te stoten bij binnenkomst. Kazematten museum KornwerderzandOnder de grond is het nog een wirwar van gangen. Het is wel overzichtelijk, maar er is overal aan gedacht. Zowel binnen als buiten hangen veel toiletpotten. De kazematten waren in die tijd zeker niet op vrouwen berekend.Kazematten museum KornwerderzandEr is niets te veel verteld over de inrichting binnen. Je krijgt zeker een goed beeld over het leven uit die tijd.  Met alle verhalen die er te lezen zijn, wordt het nog heel persoonlijk.Kazematten museum KornwerderzandBij handwapens moet ik altijd even kijken. Ik neem dan ook even de tijd is ik de oude vertrouwde BREN weer zie. Een wapen die ik in de jaren 80 kreeg om als mitrailleur schutter te worden opgeleid. Een paar maanden later kreeg ik de wat moderne variant de MAG. Daar ben ik later  Regimentschutter mee geworden. Ik heb mijn vingers nog een keer verbrand aan de lopen. Wat konden die dingen heet worden.Kazematten museum KornwerderzandEen wat zwaardere versie staat opgesteld in een ruimte die de kazemat eer aan doet. Hier staat werkelijk een wapen opgesteld dat naar buiten gericht is. In die kleine ruimte zal het geluid wel oorverdovend zijn geweest als er geschoten moest worden. Het was al lastig om het te fotograferen. Je kon werkelijk geen kant op.Kazematten museum KornwerderzandVan buiten zag het er zo uit en het wapen stond gericht op de sluizen. je had werkelijk geen kans om bij de kazematten te komen.Kazematten museum KornwerderzandIn die tijd was er al telefooncentrale, waardoor er in ieder geval communicatie was met het commando in Den Helder.Kazematten museum KornwerderzandNa de strijd is er van alles in het water verdwenen. Dit werd uit het water gevist. Er ligt ook nog een helm met een kogelgat in het embleem. Het embleem was de zwakte op de helmen. Bij het raken van het embleem was de drager met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid wel gesneuveld. De betreffende helm is op de foto te zien. Er zit een lampje in om het gat aan te duiden.Kazematten museum Kornwerderzand

Kazematten museum KornwerderzandDe inrichting was geheel sober, zoals het soldatenleven in die tijd ook was. De matrassen waren gevuld met stro. Groenten kisten aan de muur om als kasten te fungeren. Het oude vertrouwde petroleumstelletje om koffie of thee te maken. Door een kazemat in te richten met een aggregaat kon er elektriciteit opgewekt worden, waardoor er verlichting was.Kazematten museum KornwerderzandBuiten de kazematten was een plek ingericht voor materiaal die de Duitser gebruikten om aanvallen uit zee tegen te gaan. De zeemijn werd hier zeker voor gebruikt. Verder van alles met een scherpe punt om in ieder geval onder de waterlijn materiaal open te rijten wat eventueel aan land wil komen.Kazematten museum KornwerderzandDe laatste kazemat die open was betrof er 1 met verdiepingen. Voor de ingang hing een restant van wat ooit een Lockheed Hudson was geweest. De kazemat zelf betrof er 1 met verdiepingen. Het was een warme dag en hoe koel kan het onder in de kazemat zijn. Heerlijk. Daar onderin was in ieder geval de opslag van drinkwater. Ook daar raakte ik in gesprek met een medewerker. Wat een aardige mensen en wat een kennis van zaken en enthousiasme. Kazematten museum KornwerderzandEr waren ruimtes ingericht voor de geallieerden en de bevrijding van Nederland. Ook daar werd volledig aandacht aan geschonken.Kazematten museum Kornwerderzand

Kazematten museum KornwerderzandDe allerlaatste kazemat was niet geopend. Jammer, maar het was niet anders. Ik werd gewezen op een Sherman tank en liep daar door de loopschacht naar de tank toe. Deze is na de oorlog en gedurende de koude oorlog gebruikt en ter plaatse in beton gestort. Alleen de koepel steekt boven het beton uit. Dit is de enige tank die nog aanwezig is en men heeft het zo gelaten, zoals het was. Best vreemd om alleen een koepel te zien, terwijl de tank compleet onder de grond is weggewerkt.Kazematten museum KornwerderzandDit was voor mij een interessante dag en de moeite waard om er eens een kijkje te nemen. Als je langs het kazemattenmuseum rijdt valt het museum geheel niet op, maar het is echt de moeite waard om er eens te kijken. De Afsluitdijk was een strijd tegen het water, De kazematten zijn er voor de strijd om het water. het heeft wel erg lang geduurd maar ik ben blij dat ik het eens gezien heb.                 Kazematten museum Kornwerderzand